Ο Τσε Γκεβάρα, ο οποίος εδήλωνε «επαγγελματίας επαναστάτης», σίγουρα σήμερα δεν θα αναγνώριζε τους… «συναδέλφους» του στον… Περισσό. Ο περίφημος Τσε ουδέποτε θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα υπάρξουν κάποτε επαναστάτες που να αμείβονται για να «παίζουν» τον ρόλο του… επαναστάτη, να διαμένουν δωρεάν σε πολυτελή δωμάτια ξενοδοχείων, να μετακινούνται με «Κουάτρο» αυτοκίνητα, να διαθέτουν υπερσύγχρονες τηλεπικοινωνιακές συσκευές, γραφεία με μοκέτες και ηχομόνωση, εσωτερικό κύκλωμα τηλεόρασεως και να προάγονται βάσει ενός ειδικού…  βαθμολογίου, το οποίο θα εζήλευε ακόμη και ο υπουργός Προεδρίας για τους δημοσίους υπαλλήλους!

Γιατί αν δεν το γνωρίζετε, το ΚΚΕ διαθέτει σήμερα περίπου 2.500 επαγγελματικά στελέχη-μάνατζερ με τα οποία ελπίζει να κάνει κάποτε την επανάστασή του!

Τάδε έφη Νίκος Χασαπόπουλος στις 17 Φεβρουαρίου του 91’, στα πλαίσια του αφιερώματος της εφημερίδας ΒΗΜΑ στο 13^ο συνέδριο του ΚΚΕ, λίγες μέρες πριν την έναρξή του. Κρεσέντο αντικομμουνισμού, ειρωνεία και προφανώς προώθηση της Ανανέωσης στο Κόμμα…

Για να καταλάβετε το ύφος το αφιέρωμα ξεκινούσε με το σκίτσο του Φλωράκη και Φαράκου με φόντο ένα αραχνιασμένο σφυροδρέπανο, μετά από μια μικρή εισαγωγή ακολουθούσαν άρθρα του στυλ «Το χρώμα του κόμματος… και το χρώμα του χρήματος», «επάγγελμα Κομμουνιστής» και «Πόση είναι η περιουσία του ΚΚΕ και ποιος την ελέγχει».

- Μαράκης Νίκος – Το χρώμα του κόμματος και το χρώμα του χρήματος

- Χασαπόπουλος Νίκος – Επάγγελμα Κομμουνιστής

20 χρόνια περάσανε από τότε που το Κόμμα της εργατικής τάξης ήρθε στα συγκαλά του και επέστρεψε στο σωστό δρόμο… Το 13^ο συνέδριο διεξαγόταν αυτές (περίπου) τις μέρες το Φεβρουάριο του 1991. Τα «Χρονικά του Περιθωρίου» ξεσκόνισαν το αρχείο τους και παρουσιάζουν μια σειρά άρθρων σχετικά με αυτό το μεγάλο γεγονός, με απίστευτες ανταποκρίσεις και αφιερώματα από το ΒΗΜΑ και ΤΑ ΝΕΑ,  της εποχής εκείνης. Απολαύστε το… ξεκινάμε με ένα απόσπασμα για το κλίμα στο Κόμμα και τα «στρατόπεδα» από το Παντελή Καψή

Μάχη συμβόλων και τακτικής

Του Παντελή Καψή

Αν πολιτική είναι η διαχείριση των συμβόλων, όπως πολλοί υποστηρίζουν, τότε το συνέδριο του ΚΚΕ θα είναι ασφαλώς ένα από τα πιο πολιτικά συνέδρια που έχουν γίνει ποτέ στο τόπο μας. Για την ακρίβεια θα είναι μια μάχη για τα σύμβολα.

Το «κόμμα», ο «μαρξισμός-λενινισμός», ο «δημοκρατικός συγκεντρωτισμός», ο «προλεταριακός διεθνισμός», τα άγια των αγίων εν ολίγοις του κομμουνιστικού κινήματος, έχουν ήδη επιστρατευτεί για να χωρίσουν τα πρόβατα από τα ερίφια.

Πρόβατα και ερίφια λοιπόν. Γιατί βέβαια σ’ αυτό το συνέδριο το ΚΚΕ προσέρχεται στην κυριολεξία διχασμένο από την βάση ως την κορυφή. Η διαφωνία όμως δεν είναι πολιτική με την τρέχουσα έννοια του όρου, αλλά ιδεολογική. Για πολλούς μάλιστα πρόκειται για μια αντιπαράθεση κουλτούρας, νοοτροπίας, ακόμη και γενεών.

Στα πολιτικά ζητήματα, τη στάση για παράδειγμα του κόμματος απέναντι στην κυβέρνηση, τις συνεργασίες που θα πρέπει να επιδιώξει ακόμα και τις βασικές προγραμματικές του κατευθύνσεις, φαίνεται να υπάρχει αντιθέτως ένα αρκετά ευρύ πεδίο συμφωνίας. Με τη σημαντική εξαίρεση δύο θεμάτων: την ευρωπαϊκή πολιτική του κόμματος και τις σχέσεις του με τον Συνασπισμό.

Οι συντηρητικοί

Τα δύο στρατόπεδα είναι λίγο πολύ γνωστά. Από τη μια πλευρά η αποκαλούμενη συντηρητική πτέρυγα, που αποτελείται από όλα σχεδόν τα στελέχη της παλαιάς φρουράς με επικεφαλής τον ίδιο τον κ. Χ. Φλωράκη αλλά και ορισμένα νεότερα στελέχη που έχουν συνδεθεί με τον κομματικό μηχανισμό, όπως ο κ. Δ.Γόντικας, ο κ. Κολοζώφ, η κ. Α. Παπαρήγα και βέβαια ο γραμματέας της ΓΣΕΕ κ. Δ. Κωστόπουλος.

Στο επίκεντρο των θέσεών τους βρίσκεται η αντίληψη ότι οι αλλαγές που θα αποφασιστούν στο συνέδριο δεν θα πρέπει να αλλάξουν τον ταξικό χαρακτήρα του κόμματος – να προκαλέσουν μια διολίσθηση προς τη σοσιαλδημοκρατία. Αναγνωρίζουν φυσικά την ανάγκη αλλαγών και προσαρμογών στις ραγδαίες εξελίξεις της πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας.

Την ίδια στιγμή όμως μένουν πιστοί στην παράδοση της Τρίτης Διεθνούς, που θέλει τα κομμουνιστικά κόμματα να είναι κάτι το ποιοτικά ξεχωριστό από τα άλλα «αστικά» κόμματα. Μια παράδοση που οι φιλοσοφικές της ρίζες θα μπορούσαν να αναχθούν στις ιδεαλιστικές καταβολές του Μαρξισμού. Μια παράδοση όμως που αποτέλεσε ταυτόχρονα το άλλοθι για την κατασκευή της ολοκληρωτικής ιδεολογίας και των καθεστώτων του κομμουνισμού.

Οι ανανεωτικοί

Από την άλλη πλευρά βέβαια βρίσκεται η ανανεωτική πτέρυγα, όλη σχεδόν η νέα γενιά του κόμματος, με πιο γνωστούς εκπροσώπους την κ. Μ. Δαμανάκη και του κ. Μ.Ανδρουλάκη, Δ.Καραγκουλέ, Γ.Δραγασάκη, Π.Λαφαζάνη, Γ.Παπαπέτρο, Α.Αλαβάνο, Θ.Καρτερό και Γ.Μαρούκη. Μαζί της και η μεγάλη πλειοψηφία των μεσαίων στελεχών που σηκώνουν και την εκπροσώπηση του κόμματος στους μαζικούς φορείς και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η αντίληψη που έχουν για την ανανέωση αλλά και τη στάση τους απέναντι στα κομματικά ζητήματα, δεν είναι ενιαία. Ωστόσο η γενική τους θέση θα μπορούσε ίσως να αποδοθεί με τον αφορισμό που είχε χρησιμοποιήσει κάποτε ο κ. Φλωράκης για το ΠΑΣΟΚ: «Αλλαγές βλέπουμε, αλλαγή δεν βλέπουμε».

Στα πλαίσια αυτά θέλουν  να απαλλαγεί το κόμμα από μια σειρά ιδεολογικών σταθερών που έχουν χρωματιστεί αρνητικά στην συνείδηση του κόσμου ύστερα, μάλιστα από τις εξελίξεις στις σοσιαλιστικές χώρες – όλα αυτά τα στοιχεία που έχουν συνδεθεί με τον μαρξισμό λενινισμό.

Όμως η αντίληψή τους, έστω και αν για τακτικούς λόγους δεν το παραδέχονται όλοι, πάει πολύ παραπέρα: πιστεύουν σε ένα κόμμα που η ενότητα του δε θα στηρίζεται σε κάποια λίγο-πολύ επίσημη ιδεολογία, αλλά σε κοινές προγραμματικές κατευθύνσεις. Με αυτή την έννοια θέλουν να ξεκόψουν με τη παράδοση της Τρίτης Διεθνούς και να συνδεθούν με την παράδοση της δυτικοευρωπαϊκής Αριστεράς – όπως κατ’ εξοχήν την εξέφρασε το ιταλικό Κ.Κ. Στο τέλος αυτού του δρόμου βέβαια – όπως έγινες και στην Ιταλία – βρίσκεται ένα καινούργιο μη κομμουνιστικό κόμμα της Αριστεράς.

Στην ανανεωτική πτέρυγα θα πρέπει να περιλάβει κανείς και τον γ.γραμματέα του κόμματος Γ. Φαράκο, ο οποίος σε μια σειρά ζητημάτων έχει ταχθεί υπέρ των ανανεωτικών στην Κεντρική Επιτροπή. Ο κ. Φαράκος έχει ορισμένες πολύτιμες ιδιότητες που τον κάνουν ιδανικό υποψήφιο γραμματέα των ανανεωτικών. Ανήκει κατ’ αρχάς στην παλαιά φρουρά κι έτσι επιτρέπει στους ανανεωτικούς να ισχυριστούν ότι διασφαλίζουν όχι μόνο την ανανέωση αλλά και τη συνέχεια του κόμματος. Παράλληλα, η υποψηφιότητα του αναβάλλει για το μέλλον την επιλογή του πρώτου μεταξύ των ίσων στην νέα γενιά – μια επιλογή που θα μπορούσε ενδεχομένως  να αποδειχθεί τραυματική.

ΤΑ ΝΕΑ 19.02.1991

Η Λέσχη είναι μια γωνιά του κυβερνοχώρου, όπου μια ανοιχτή «κολεκτίβα» νέων «συγκεντρώνεται» για να ασχοληθεί με την κοινωνική θεωρία και το μαρξισμό και να προωθήσει την κριτική έρευνα.

Θεωρούμε την πείρα του αγώνα το μεγαλύτερο «σχολείο» του κομμουνισμού. Η προσωπική συμμετοχή κι έμπρακτη συμβολή στο κίνημα είναι αναπόσπαστο τμήμα κάθε (ανα)στοχαστικής δραστηριότητας απ’ τη σκοπιά της κομμουνιστικής προοπτικής. Σ’ αυτή τη σχέση αλληλεπίδρασης, η συνειδητή (ανα)στοχαστική δραστηριότητα είναι με τη σειρά της τμήμα κάθε ριζοσπαστικού κινήματος και μάλιστα συγκροτητική διάσταση της νικηφόρας έκβασης. Προσεγγίζουμε λοιπόν τη δημιουργική ενασχόληση με το μαρξισμό (ως προς το κεκτημένο και την ανάπτυξή του) με άξονα την κατανόηση της πραγματικότητας πέρα από τη μορφή εμφάνισης της και στόχο την ανάδειξη και τεκμηρίωση των προοπτικών της χειραφέτησης.

Υπάρχει εμπειρία από αντίστοιχες προσπάθειες που έχουν ήδη «τη δική τους διαδικτυακή ιστορία» και καταγράφονται στα ανήσυχα πνεύματα της νέας εποχής. Προσεγγίζουμε το εγχείρημα της «Λέσχης» με όρους συντροφικότητας με όσα ιστολόγια συμβάλλουν ποικιλοτρόπως στη θεωρία. Αποτελούμε με τη σειρά μας μια συλλογική προσπάθεια, που ξεκινάει σε επίπεδο νεολαίας. Πατάμε σε κοινές συλλογικές κινηματικές εμπειρίες αλλά και στην κοινή μας πεποίθηση ότι στη σημερινή κρισιακή γνωσιακή – και όχι μόνο πολιτική ή οικονομική – συγκυρία πρέπει να διαμορφωθούν «χώροι», όπου η θεωρητική δραστηριότητα δε νοείται μόνον σαν «ατομική» διαμόρφωση συνεκτικών εννοιών στο εσωτερικό ενός συστήματος, αλλά επίσης και προπαντός σαν πολιτισμική πάλη που αποβλέπει στο να μεταμορφώσει, αυτό που ο Γκράμσι αποκαλούσε, χωρίς τον παραμικρό ελιτισμό «λαϊκή «νοοτροπία»».

Είναι ανάγκη λοιπόν να καταγράψουμε, να ερευνήσουμε και να αναστοχαστούμε το πως το «κλίμα» της εποχής, ο πλούτος των αλλαγών, οι νέες κοινωνικές εμπειρίες και πρακτικές αλληλεπιδρούν με τη διαμόρφωση νέας θεωρίας. Μια τέτοια κουλτούρα της κατά Τζέημσον «γνωσιολογικής χαρτογράφησης» (Cognitive Mapping) δε μπορεί να περιορίζεται στο θεωρητικό διάλογο που αναπτύσσεται στην Ελλάδα. Προσπαθώντας λοιπόν να αποφύγουμε μονομέρειες και αγκυλώσεις που αναπόφευκτα προκύπτουν λόγω πολλών περιορισμών, θα επιχειρήσουμε να συμβάλλουμε στην ανάπτυξη μιας δημιουργικής κριτικής επαφής με ένα πλήθος σύγχρονων ριζοσπαστικών – με ή χωρίς εισαγωγικά! – τοποθετήσεων. Γνωρίζουμε ότι το πεδίο των μεταφράσεων είναι δύσκολο και ο ερασιτεχνισμός είναι πανταχού παρούσα απειλή. Σηκώνουμε όμως το γάντι! Οι μεταφράσεις, αλλά και γενικότερα η επαφή με τη διεθνή συζήτηση είναι σημαντικό μέσον για τον εμπλουτισμό της εγχώριας.

Επιδιώκουμε επίσης να δημιουργήσουμε μια ηλεκτρονική βιβλιοθήκη με ποικίλες θεωρητικές παρεμβάσεις (πχ. ακαδημαϊκές εργασίες, συμμετοχές σε συνέδρια, κείμενα θεωρητικών προβληματισμών κ.α.) που αναπτύσσουν ή τουλάχιστον διαλέγονται με τη ριζοσπαστική σκέψη σε διάφορα αντικείμενα και πεδία. Θεωρούμε ότι ειδικά σε επίπεδο μεταπτυχιακών και διδακτορικών υπάρχει έρευνα, αλλά και επεξεργασίες που σπάνια όμως τροφοδοτούν μια ευρύτερη συζήτηση ή εν γένει αξιοποιούνται. Προφανώς, το πρόβλημα της απόσπασης της θεωρητικής δραστηριότητας από τα άλλα επίπεδα της πάλης είναι πολυσύνθετο και κανείς δεν αυταπατάται ότι μπορεί να επιλυθεί μέσω των blogs. Η βιβλιοθήκη μπορεί όμως να είναι ένα βήμα ανεξάρτητης κριτικής έρευνας για μια άλλη νοηματοδότηση της επιστημονικής κοινότητας, πέρα από στείρα ακαδημαϊκά θέσφατα. Ανάλογα με τη ροή τέτοιων αναρτήσεων θα δημιουργείται και η μη περιοδική μας έκδοση, τα «Τετράδια της Λέσχης», ηλεκτρονικά τεύχη όπου θα παρουσιάζονται με συνεκτικό τρόπο οι συγκεντρωμένες επεξεργασίες.

Τέλος, θα συμβάλλουμε στην παραγωγή οπτικοακουστικού υλικού είτε βιντεοσκοπώντας, αναρτώντας και αναμεταδίδοντας ζωντανά διαλέξεις ή με συνεντεύξεις, μικρά ντοκιμαντέρ, καλλιτεχνικές δημιουργίες κ.ο.κ.

Οι σκοποί μας δεν προσδιορίζονται περιοριστικά ή με στατικούς όρους. Η «Λέσχη» αποτελεί μια δυναμική διαδικασία που κρίνεται στην ίδια την ανάπτυξή της.

Κλείνουμε αυτό το σημείωμα με την 11^η θέση για το Φόιερμπαχ, όχι γιατί είθισται να κλείνουμε με τσιτάτα, αλλά γιατί για κάθε νέα γενιά που δε συμβιβάζεται με την απλή ενατένιση του ως έχει η 11^η θέση αποτελεί την οριακή σχέση με το συμβιβασμό ή την οριακή πρόκληση της χειραφέτησης

« Οι φιλόσοφοι μονάχα ερμήνευαν με διάφορους τρόπους τον κόσμο,

το ζήτημα είναι να τον αλλάξουμε.»

Εμπρός μαρς!

Του Juan Cole

Το κίνημα διαμαρτυρίας στην Αίγυπτο πέτυχε αρκετές νίκες τη Παρασκευή, αλλά δε πέτυχε ακριβώς την απομάκρυνση του Προέδρου Hosni Mubarak. Τα επιτεύγματά τους περιλαμβάνουν:

1. Οι εκατοντάδες χιλιάδες (ο Αιγυπτιακός και Αραβικός τύπος μιλάει για ένα εκατομμύριο πανεθνικά) των διαδηλωτών έδειξαν ότι δε τρομοκρατήθηκαν από τις μοχθηρές επιθέσεις του Υπουργείου των Εσωτερικών από τα τσιράκια [Ministry of Interior Goons] τη Τετάρτη και τη Πέμπτη, που σκότωσαν 7 και τραυμάτισαν πάνω από 1000.

2. Με την αποφασιστικότητα και την επιμονής τους, κατάφεραν να βάλουν τον Αιγυπτιακό στρατό σε θέση υπεράσπισής τους από τις επιθέσεις των απλών εγκληματιών και των αστυνομικών με πολιτικά που οργάνωσε το Υπουργείο Εσωτερικών. Η εναλλακτική θα ήταν το αιματοκύλισμα που θα αποσταθεροποιούσε τη χώρα και θα προκαλούσε επιπλέον διεθνή κατακραυγή.

3. Έδειξαν ότι έχουν ακόμη αρκετή ορμή και ότι οι επιφανειακές αλλαγές που έγιναν στην κυβέρνηση (με την απομάκρυνση διεφθαρμένων επιχειρηματιών για αυταρχικούς στρατηγούς στο υπουργικό συμβούλιο) δεν αντανακλούν τις απαιτήσεις τους για μεταρρυθμίσεις.

4. Έδειξαν ότι είναι ένα ευρύς – βάσης, διαταξικό κίνημα, με την εργατική τάξη των Αιγυπτίων να είναι ξεκάθαρα η πλειοψηφία του πλήθους στη πλατεία Tahrir.

5. Απέδειξαν ότι είναι ένα πανεθνικό κίνημα, βγάζοντας χιλιάδες κόσμος στην Αλεξάνδρεια, στο Σουέζ, στην Ισμαϊλίγια, το Λούξορ, το Ασουάν και αλλού

6. Πίεσαν τη κυβέρνηση Ομπάμα ώστε να δείξει στο Μουμπάρακ το δρόμο για μια πρόωρη αποχώρηση

7. Εφησύχασαν το Τούρκο Πρωθυπουργό Recep Tayyip Erdogan για το μέλλον της Αιγύπτου που πήρε το ρίσκο ζητώντας από το Μουμπάρακ να παραιτηθεί

8. Με το να φαίνεται σίγουρη η αποχώρηση του Μουμπάρακ, έφεραν στο προσέλκυσαν νέους υποψηφίους στην αρένα της προεδρικών εκλογών, όπως το Γενικό Γραμματέα του Αραβικού Συνδέσμου Amr Moussa, που επισκέφτηκε το πλήθος στη πλατεία Tahrir για να ζητήσει αναγνώρισή.

9. Η αισιοδοξία που δημιουργήθηκε από τις πράξεις οδήγησαν το Νομπελίστα Mohamed Elbaradei να εμφανιστεί στο προσκήνιο και δήλωσε ότι είναι πρόθυμος να κατέβει για πρόεδρος αν επιλεγεί.

10. Έδωσαν κάλυψη στον Ayman Nur του κόμματος El-Ghad και σε άλλους ηγέτες της αντιπολίτευσης να συνεχίσουν να απαιτούν την αποχώρηση του Μουμπάρακ.

Πολύ λόγος περί αντικομμουνισμού γίνεται το τελευταίο καιρό, από πολλές πλευρές. Τα «Χρονικά του Περιθωρίου» συμμετέχοντας σε αυτό το διάλογο μεταξύ συντρόφων, θα «ανεβάσουν» μια σειρά παλιών άρθρων πάνω στο θέμα, από τη περίοδο που ακολούθησε τη πτώση του Τείχους (την αγαπημένη μας χρονιά). Για να δούμε τι πραγματικά σημαίνει συντονισμένη αντικομμουνιστική προπαγάνδα και διαπαιδαγώγηση.  Ξεκινάμε με το αφιέρωμα με τίτλο «Το τέλος της Ιστορίας» από το «ΒΗΜΑ» της 24 Σεπτέμβρη του 1989. Όπου σχολιάζουν το γνωστό κείμενο του Φουκουγιάμα οι σημερινοί ηγέτες της πατρίδας, Γιώργος Παπανδρέου και Αντώνη Σαμαράς! Εδώ αναδημοσιεύουμε το άρθρο του Αντώνη Σαμαρά, νεαρού υπουργού τότε. Η χυδαιότητα και αντι-επιστημονικότατα στο μεγαλείο της, ενδιαφέρον είναι ο τρόπος που χρησιμοποιεί τα δίπολα μαρξισμός – φασισμός, δημοκρατία – φιλελευθερισμός.

Ο Μαρξισμός πέθανε

Του Αντώνη Σαμαρά

Η Συζήτηση για τον Έγελο δείχνει, πρωτ’ απ’ όλα, πόσο δίκιο είχε ο Νίτσε όταν έγραφε πως οι πολιτικοί ασχολούνται με ιδέες που γεννήθηκαν αρκετούς αιώνες πριν. Ας μου επιτραπεί να προσθέσω εδώ, ότι, κατά τη γνώμη μου, ο πολιτικός πρέπει να βλέπει αρκετές δεκαετίες μετά. Και αυτό το δεύτερο στοιχείο, δεν είναι ιδιαίτερα ορατό στο άρθρο του Φουκουγιάμα, παρά το αναμφισβήτητα καλλιεργημένο ύφος του.

Πριν λοιπόν αρχίσουμε τη συζήτηση για το πόσο έχουν δίκιο ο Έγελος, ο Κοζέβ κι ο Φουκουγιάμα, πρέπει να βάλουμε ένα πιο ριζικό ερώτημα:

- Μπορούμε να ερμηνεύσουμε την ιστορία και, βαθύτερα ακόμα, μπορούμε να έχουμε μια πολιτική σκέψη στηριγμένη σ΄ένα κλειστό και άκαμπτο σύστημα σκέψης όπως είναι το εγελιανό και το θυγατρικό του μαρξιστικό: Απαντώ ξεκάθαρα: η πολιτική πράξη και ιδίως οι σύγχρονες εξελίξεις που οδήγησαν και το Φουκουγιάμα στην ανάλυσή του που σχολιάζουμε, αποδείχνουν πριν απ’ όλα ότι τα κλειστά συστήματα σκέψης κατάρρευσαν, συμπαρασύροντας και τις κλειστές ιδεολογίες που στηρίχθηκαν πάνω τους.

Και αυτή είναι η πρώτη μου ένσταση στο άρθρο του Φουκουγιάμα: δεν είναι η ιστορία αυτή που τελείωσε, αλλά το μαρξιστικό κλειστό σύστημα, η μαρξιστική ιδεολογία. Και τέλειωσε όχι επειδή εφαρμόστηκε με κακό τρόπο, αλλά επειδή ήταν ένα κλειστό και ανελαστικό σύστημα ιδεών. Αυτός που τίναξε στον αέρα το δογματικό αυτό σύστημα, δεν είναι ο καπιταλισμός, δεν είναι η τεχνολογία, δεν είναι οι νόμοι της αγοράς, αλλά είναι η ζωή, η ζωή που τσακίζει τα κόκαλα όλων των αυταρχικών δογμάτων.

Ο Φουκουγιάμα κάνει μιαν αριστοτεχνική ανατομία της πτώσης του μαρξισμού και ξεκαθαρίζει με διαύγεια την ένταση της νίκης των Φιλελεύθερων κοινωνιών. Αλλά η χαρά του από τη νίκη αυτή τον οδηγεί σε μια συχνά λυρική – και φοβούμαι, από ένα σημείο κι έπειτα ουτοπική – περιγραφή της αυριανής κοινωνίας.

ΕΞΗΓΟΥΜΑΙ. Κανείς ασφαλώς δεξιός ή αριστερός διανοούμενος δεν αρνείται σήμερα ότι ο παγκόσμιος πολιτικός προβολέας φωτίζει έκπληκτος τη συναρπαστική φυγή των Ανατολικογερμανών προς τη Δύση. Κανείς δεν αγνοεί την επίσημη διαφήμιση του ΚΚ της Σοβιετικής Ένωσης στο … Wall Street Journal που παρουσιάζει τη Ρωσία ως τον νέο επενδυτικό παράδεισο. Δεν υπάρχει πλέον φοιτητής που να μην βλέπει με δέος ότι οι εξελίξεις – αστραπή της Πολωνίας την οδηγούν ήδη στη γειτονιά της Ενωμένης Ευρώπης. Ή ότι οι ηγέτες της Κίνας καθαρίζοντας από το αίμα την πλατεία Τιενανμεν, την γεμίζουν με διαφημίσεις της Sony και της Coca Cola. Αντέχει μήπως κανείς σοβαρός αναλυτής να παραβλέψει ότι στη γειτονική Γιουγκοσλαβία ο σωβινιστής Μιλόσεβιτς «ντριπλάρει» από δεξιά τους γραφειοκράτες της κεντρικής του διοίκησης; Ούτε ασφαλώς θα είναι ο Φουκουγιάμα ο μόνος που θα παρακολουθεί στις μέρες μας τον μεγιστάνα του Τύπου Μέρντοκ να επεκτείνει το εκδοτικό του συγκρότημα αγοράζοντας ακόμη και εφημερίδες της… Ουγγαρίας.

Ας πω λοιπόν αμέσως, ότι ο Φουκουγιάμα πέφτει άθελα του στην παγίδα των δυτικόστροφων πανηγυρισμών. Και στέκεται γοητευμένος μπροστά στην κατάρρευση του Μαρξισμού, υποτιμώντας τελικά τον αντίπαλό του. Και λησμονώντας έτσι να θέσει το καίριο ερώτημα:

- τι οδήγησε στοχαστές όπως ο Έγελος και ο Μαρξ ( για να μην αναφέρουμε και άλλους) στην κατασκευή κλειστών συστημάτων και ιδεολογιών:

Κι ακόμη βαθύτερα:

- τι οδήγησε εκατομμύρια λαού ν’ αποδεχτούν και να λατρέψουν στις κλειστές ιδεολογίες;

Εδώ, έχουμε να κάνουμε μ’ ένα φαινόμενο που η παράκαμψη του μετατρέπει την πολιτική μας σκέψη σε αυτοπαγιδευόμενο μηχανισμό.  Το φαινόμενο για το οποίο μιλώ είναι τούτο: σ’ όλους τους αιώνες αλλά και στον δικό μας υπάρχουν εκατομμύρια ανθρώπων  χωρίς ατομικά δικαιώματα. Ωστόσο, μόνο στον 20^ο στον δικό μας αιώνα: εμφανίστηκαν εκατομμύρια ανθρώπων που παραιτήθηκαν οικειοθελώς από τα ατομικά τους δικαιώματα και εργάστηκαν δουλικά για τη συγκρότηση ενός ολοκληρωτικού κράτους. Αυτό συνέβη και με τους φασίστες και με τους κομμουνιστές.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ που θέτει ένας πολιτικός, ο οποίος ενδιαφέρεται να συλλάβει την αυριανή κοινωνία είναι: γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ο άνθρωπος παραιτείται από την ελευθερία του και εκχωρεί τα δικαιώματά του;

Αν δεν θέσουμε αυτά τα ερωτήματα και δεν δώσουμε απαντήσεις, θα οδηγηθούμε σε αυτό που θα αποτελέσει την οδυνηρή έκπληξη του Φουκουγιάμα: μεσ’ από τα συντρίμμια του μαρξισμού και το κομμουνισμού, θα ανατείλει όλο απειλητικό σφρίγος μια νέα κλειστή ιδεολογία, ένας νέος Μολώχ, στον βωμό του οποίου εκατομμύρια συνανθρώπων μας θα εγκαταλείψουν την πολυπόθητη (σε ορισμένους από μας) Ελευθερία. Ξέχασε λοιπόν το Στέητ Ντηπάρτμεντ την αναγγελία «Le Roi est mort, Vive le Roi»; Κι όμως, αιώνες ολόκληρους τ’ αυτιά της ιστορίας σχίζονται από τον ήχο της σάλπιγγας που συνοδεύει αυτό το βασανιστικό και πανταχού παρόν σύνθημα…

Είναι αλήθεια ότι ο Φουκουγιάμα προβλέπει πως οι συγκρούσεις θα συνεχίσουν. Δείχνει μάλιστα κάποιαν ανησυχία για το μέλλον του Εθνικισμού και του θρησκευτικού φανατισμού. Σπεύδω να ομολογήσω ότι συμμερίζομαι αυτές τις ανησυχίες, και πιστεύω ότι το Ισλάμ θα θελήσει να καταλάβει τον χώρο που αφήνει άδειο ο μαρξισμός, να γίνει δηλαδή η ιδεολογική υπερδύναμη που θ’ αντιταχθεί στις φιλελεύθερες κοινωνίες μη διστάζοντας να σύρει την υδρόγειο στον χορό του θανάτου.

Αλλά, πρώτα απ’ όλα, δεν είναι βέβαιο πως το Ισλάμ θα επιτύχει να υλοποιήσει τα οράματά του. Δεύτερον, και από πολλές απόψεις πιο βασικό, ο κίνδυνο για τις φιλελεύθερες κοινωνίες είναι αυτό που θα γεννηθεί μέσα τους, κι όχι αυτό που βρίσκεται έξω από την πόρτα τους. Δεν επιτρέπεται να ξεχνάμε ότι τόσο ο μαρξισμός όσο και ο φασισμός γεννήθηκαν μέσα στις δημοκρατικές κοινωνίες κι όχι στον τρίτο κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στις ίδιες στις δημοκρατικές και φιλελεύθερες κοινωνίες υπάρχει ένας νοσογόνος παράγων ή αν θέλετε, ένας ανατρεπτικός παράγων. Και μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτός ο παράγων δεν πέθανε μαζί με τον Μρπρέζνιεφ…

ΕΠΕΙΤΑ απ’ αυτά, είναι φανερό πως δεν μπορώ να συμμερισθώ την αισιοδοξία του Φουκουγιάμα, αισιοδοξία που στηρίζεται και αυτή σ’ ένα κλειστό σύστημα σκέψης – όχι στο μαρξιστικό αλλά στο εγελιανό.

Πιστεύω πως το πρόβλημα δεν λύνεται με το να δοθούν σ’ όλους τους ανθρώπους ατομικά δικαιώματα. Πιστεύω πως ο αγώνας για την ελευθερία θα συνεχιστεί σκληρός, γιατί η ελευθερία δεν χαρίζεται διά νόμου, αλλά είναι εσωτερικό αίτημα, είναι τρόπος συγκρότησης της συνείδησής μας. Γι’ αυτό άλλωστε βλέπουμε άλλους να παραιτούνται απ’ την ελευθερία τους, κι άλλους να μένουν ελεύθεροι ακόμη και μέσα στα πιο σκοτεινά κελιά των γκουλάκ…

Σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται λοιπόν το καθήκον του σημερινού πολιτικού: πρέπει να χαρτογραφήσουμε τον κόσμο μας και τις ανάγκες του, να δούμε τον αυριανό μετακομμουνιστικό αλλά και μετασυντηρητικό κόσμο να προσωρήσουμε σε μια σειρά μικρές επαναστάσεις που σκοπό τους δεν θα έχουν να φέρουν νέα δόγματα αλλά νέα βιώματα και αντιλήψεις.

Ο κ. Αντώνης Σαμαράς είναι βουλευτής Μεσσηνίας της ΝΔ και υπουργός Οικονομικών.

Το ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 24.09.1989

Κρίση και ανατροπές στο φοιτητικό αλλά και στο ευρύτερο κίνημα στην εκπαίδευση στη Βρετανία. Οι μεγάλες κινητοποιήσεις του περασμένου χρόνου δοκιμάζουν έντονα τις παραδοσιακές ηγεσίες των συνδικάτων, όπου για πολλούς είναι ανεπαρκείς. Ενδεικτικό είναι άρθρο στην ηλεκτρονικά σελίδα των Times για την ανώτατη εκπαίδευση. Το άρθρο με τίτλο «UCU in turmoil as its Left wing looks to make bid for control» αναφέρεται στις ανατροπές στο συνδικάτο των πανεπιστημιακών και προσωπικού των πανεπιστημίων. Η ενίσχυση της Αριστεράς δείχνει να τρομάζει καθώς όπως αναφέρει το άρθρο  «η στροφή του σωματείου προς την αριστερά θα οδηγήσει σε μια σκληρή γραμμή απεργιών ενάντια στις περικοπές στο δημόσιο».

Ακόμη πιο έντονη όμως η κρίση στο φοιτητικό κίνημα, καθώς φαίνονται οι ανεπάρκειες των παραδοσιακών θεσμών αντιπροσώπευσης στη Βρετανία. Το ζήτημα «αλλαγή της ηγεσίας» του Εθνικού Σωματείου είναι το πρώτο βήμα. Αυτό βέβαια μπορεί να μη φαίνεται φοβερό για μας, αλλά αν σκεφτείς το επίπεδο του συνδικαλισμού εδώ το ζήτημα είναι τόσο σοβαρό που απασχολεί και τα βρετανικά πρωτοσέλιδα. Ο Guardian δημοσίευσε κείμενο της MaryRobertson μέλος της «ευρύτερης αριστεράς» και μειοψηφίας στο NUS (NationalUnionofStudents), πριν από λίγες μέρες με τίτλο: “Aaron Porter is no longer fit to lead the student movement“. Το κείμενο περιγράφει τη κατάσταση του κινήματος και το επίπεδο των διαφωνιών στο φοιτητικό κίνημα, δείχνοντας το κλίμα που κυριαρχεί. Αιχμή του δόρατος είναι ο πρόεδρος του NUS, AaronPorter (ο φλώρος της φωτογραφίας)

Της Mary Robertson

Το κενό ανάμεσα στο επίσημο και στο ανεπίσημο φοιτητικό κίνημα μεγαλώνει. Το τελευταίο μήνα, δεκάδες χιλιάδες φοιτητές συγκεντρώθηκαν στη πλατεία του Κοινοβουλίου σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν τη ψήφιση της νομοθεσίας για την αύξηση των διδάκτρων – η τελευταία σε μια σειρά διαδηλώσεων, καταλήψεων και άλλων δράσεων τους τελευταίους μήνες. Την ώρα που οι φοιτητές προσπαθούσαν να υπερασπίσουν το εκπαιδευτικό τους σύστημα, πίσω από τη γωνία, μακριά από τα βλέμματα στο Victoria Embankment, 200 άνθρωποι θρηνούσαν το θάνατο του σε μια λαμπρή αγρύπνια [glow-stick vigil] οργανωμένη από το Εθνικό Συνδικάτο των Φοιτητών (NUS).

Η αντίθεση ανάμεσα στα δύο γεγονότα – τόσο σε επίπεδο συμμετοχής αλλά και χαρακτήρα – δείχνει ξεκάθαρα γιατί ο πρόεδρος του NUS, Aaron Porter, δεν είναι κατάλληλος να ηγηθεί το φοιτητικό κίνημα. Το απέδειξε αυτό επίσης αυτή τη βδομάδα στη συνάντηση του  Εθνικού Εκτελεστικού Συμβούλιου του NUS (NEC) ψηφίζοντας ενάντια στην υποστήριξη δύο ακόμη φοιτητικών δράσεων μέσα στον Ιανουάριο.

Το Κοινοβούλιο μπορεί να πέρασε το νομοσχέδιο για τα δίδακτρα στις 9 Δεκέμβρη, αλλά οι φοιτητές που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις το τέλος του προηγούμενου έτους είχαν κάνει ξεκάθαρο ότι δε θα εγκαταλείψουν. Η φράση «αυτό είναι η αρχή» ήταν το σύνθημα [has become our mantra]. Είναι η αιτία για την απόφασή μας να καλέσουμε δύο δράσεις τον Ιανουάριο: μια δράση με τίτλο «Σώστε το ΕΜΑ (Education Maintenance Allowance) [επίδομα οικονομικής ενίσχυσης] στις 26 Ιανουαρίου και μια με «Υπερασπιστείτε την Εκπαίδευση» διαδήλωση στο Λονδίνο στις 29 Ιανουαρίου. Το τελευταίο σκοπεύει να είναι συνέχεια συγκέντρωσης νέων για την απασχόληση στο Manchester την ίδια μέρα. Έχει την υποστήριξη των, UCU, Unite, GMB, NUS Black Students Campaign, της Coalition of Resistance, του National Campaign Against Fees and Cuts, του Education Activist Network και του Free Education Campaign. Ακόμη είναι ένα σημάδι για το πόσο εκτός τόπου είναι η ηγεσία του NUS και τα μέλη της και το υπόλοιπο συνδικαλιστικό κίνημα, ο Porter και η πλειοψηφία των NUS – NEC ψήφισαν κατά αυτών των κινητοποιήσεων.

Την ώρα που συνδικαλιστικοί ηγέτες όπως ο Len McCluskey δοξάζει τους φοιτητές και καλεί το εργατικό κίνημα να ακολουθήσει τα βήματα τους, ο πρόεδρος του NUS αρνείται τη στήριξη κάθε δράσης για την υποστήριξη της εκπαίδευσης.

Ένα ακόμη στοιχείο – και όχι το πρώτο – ότι ο Porter φαίνεται να εγκαταλείπει τον αγώνα. Μέσα στα Χριστούγεννα, έγραψε ένα ανοιχτό γράμμα στο Simon Hughes (βουλευτή), το κυβερνητικό υπεύθυνο για τη πρόσβαση στην εκπαίδευση. Σε αυτό ο Porter έλεγε: «Βρίσκουμε δύσκολο να πάρουμε εξηγήσεις από τη κυβέρνηση για το πώς θα διασφαλίσει ότι τα £9k και όχι τα £6k θα είναι η εξαίρεση». Εδώ είναι ξεκάθαρο: ο Porter απαντάει στην απειλή στην ανώτατη εκπαίδευση με το να ζητάει ευγενικά να του εξηγήσουν πως τα δίδακτρα θα διπλασιαστούν μόνο παρά να τριπλασιαστούν στις περισσότερες περιπτώσεις.

Η ψήφος στο NEC ήταν η τελευταία σε μια σειρά προδοσίες. Το NUS επανειλημμένα απέτυχε να καλέσει, και να καλέσει, μέρες δράσης τις βδομάδες που ακολούθησαν τη ψήφιση του νόμου. Ο Porter καθυστερημένα έδωσε στήριξη στις καταλήψεις και μετά πήρε πίσω την υπόσχεση του να παράσχει νομική υποστήριξη. Τις μέρες της τελευταίας διαδήλωσης, αρνήθηκε να κάνει δήλωση σχετικά με την αστυνομική βία, παρά το γεγονός ότι 43 φοιτητές είχαν τραυματιστεί.

Οι φοιτητές χρειάζονται ένα μαχόμενο συνδικάτο. Το γεγονός ότι 52,000 άνθρωποι από όλη τη χώρα συμμετείχαν στη διαδήλωση της 10 Νοέμβρη δείχνει την δυνατότητα του NUS να κινητοποιεί κόσμο αν βάλει την υποδομή του σε κίνηση. Προχωράμε στο νέο έτος πιστεύοντας ότι θα ανατρέψουμε τα σχέδια της κυβέρνησης. Αλλά για να το κάνουμε αυτό χρειαζόμαστε μια ηγεσία στο NUS που θα παλέψει για μας, και όχι μια που θα παραιτηθεί πριν ακόμη τελειώσει η μάχη.

Δύο πανεπιστήμια – Birkbeck και η Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών – έχουν ήδη προχωρήσει σε δηλώσεις μη εμπιστοσύνης στον Aaron Porter. Εικοσυπέντε χρειάζονται για να προκαλέσουν εθνικό συνέδριο και μια πρωτοβουλία για να γίνει αυτό είναι ήδη σε εξέλιξη.

Δεν είναι αργά για τον Aaron Porter να αλλάξει γνώμη. Οι δράσεις για τις 26 και 29 Ιανουαρίου είναι κρίσιμες για τα επόμενα βήματά μας στη πάλη ενάντια στις περικοπές της κυβέρνησης. To NUS  χρειάζεται να αποδείξει τη προθυμία του να ηγηθεί του αγώνα υποστηρίζοντας τις δράσεις. Αλλιώς, είναι ώρα για τον Aaron Porter να φύγει.

Guardian 11 Ιανουαρίου 2011

[για το pdf εδώ]