Ο Μαρξισμός πέθανε

Πολύ λόγος περί αντικομμουνισμού γίνεται το τελευταίο καιρό, από πολλές πλευρές. Τα «Χρονικά του Περιθωρίου» συμμετέχοντας σε αυτό το διάλογο μεταξύ συντρόφων, θα «ανεβάσουν» μια σειρά παλιών άρθρων πάνω στο θέμα, από τη περίοδο που ακολούθησε τη πτώση του Τείχους (την αγαπημένη μας χρονιά). Για να δούμε τι πραγματικά σημαίνει συντονισμένη αντικομμουνιστική προπαγάνδα και διαπαιδαγώγηση.  Ξεκινάμε με το αφιέρωμα με τίτλο «Το τέλος της Ιστορίας» από το «ΒΗΜΑ» της 24 Σεπτέμβρη του 1989. Όπου σχολιάζουν το γνωστό κείμενο του Φουκουγιάμα οι σημερινοί ηγέτες της πατρίδας, Γιώργος Παπανδρέου και Αντώνη Σαμαράς! Εδώ αναδημοσιεύουμε το άρθρο του Αντώνη Σαμαρά, νεαρού υπουργού τότε. Η χυδαιότητα και αντι-επιστημονικότατα στο μεγαλείο της, ενδιαφέρον είναι ο τρόπος που χρησιμοποιεί τα δίπολα μαρξισμός – φασισμός, δημοκρατία – φιλελευθερισμός.

Ο Μαρξισμός πέθανε

Του Αντώνη Σαμαρά

Η Συζήτηση για τον Έγελο δείχνει, πρωτ’ απ’ όλα, πόσο δίκιο είχε ο Νίτσε όταν έγραφε πως οι πολιτικοί ασχολούνται με ιδέες που γεννήθηκαν αρκετούς αιώνες πριν. Ας μου επιτραπεί να προσθέσω εδώ, ότι, κατά τη γνώμη μου, ο πολιτικός πρέπει να βλέπει αρκετές δεκαετίες μετά. Και αυτό το δεύτερο στοιχείο, δεν είναι ιδιαίτερα ορατό στο άρθρο του Φουκουγιάμα, παρά το αναμφισβήτητα καλλιεργημένο ύφος του.

Πριν λοιπόν αρχίσουμε τη συζήτηση για το πόσο έχουν δίκιο ο Έγελος, ο Κοζέβ κι ο Φουκουγιάμα, πρέπει να βάλουμε ένα πιο ριζικό ερώτημα:

– Μπορούμε να ερμηνεύσουμε την ιστορία και, βαθύτερα ακόμα, μπορούμε να έχουμε μια πολιτική σκέψη στηριγμένη σ΄ένα κλειστό και άκαμπτο σύστημα σκέψης όπως είναι το εγελιανό και το θυγατρικό του μαρξιστικό: Απαντώ ξεκάθαρα: η πολιτική πράξη και ιδίως οι σύγχρονες εξελίξεις που οδήγησαν και το Φουκουγιάμα στην ανάλυσή του που σχολιάζουμε, αποδείχνουν πριν απ’ όλα ότι τα κλειστά συστήματα σκέψης κατάρρευσαν, συμπαρασύροντας και τις κλειστές ιδεολογίες που στηρίχθηκαν πάνω τους.

Και αυτή είναι η πρώτη μου ένσταση στο άρθρο του Φουκουγιάμα: δεν είναι η ιστορία αυτή που τελείωσε, αλλά το μαρξιστικό κλειστό σύστημα, η μαρξιστική ιδεολογία. Και τέλειωσε όχι επειδή εφαρμόστηκε με κακό τρόπο, αλλά επειδή ήταν ένα κλειστό και ανελαστικό σύστημα ιδεών. Αυτός που τίναξε στον αέρα το δογματικό αυτό σύστημα, δεν είναι ο καπιταλισμός, δεν είναι η τεχνολογία, δεν είναι οι νόμοι της αγοράς, αλλά είναι η ζωή, η ζωή που τσακίζει τα κόκαλα όλων των αυταρχικών δογμάτων.

Ο Φουκουγιάμα κάνει μιαν αριστοτεχνική ανατομία της πτώσης του μαρξισμού και ξεκαθαρίζει με διαύγεια την ένταση της νίκης των Φιλελεύθερων κοινωνιών. Αλλά η χαρά του από τη νίκη αυτή τον οδηγεί σε μια συχνά λυρική – και φοβούμαι, από ένα σημείο κι έπειτα ουτοπική – περιγραφή της αυριανής κοινωνίας.

ΕΞΗΓΟΥΜΑΙ. Κανείς ασφαλώς δεξιός ή αριστερός διανοούμενος δεν αρνείται σήμερα ότι ο παγκόσμιος πολιτικός προβολέας φωτίζει έκπληκτος τη συναρπαστική φυγή των Ανατολικογερμανών προς τη Δύση. Κανείς δεν αγνοεί την επίσημη διαφήμιση του ΚΚ της Σοβιετικής Ένωσης στο … Wall Street Journal που παρουσιάζει τη Ρωσία ως τον νέο επενδυτικό παράδεισο. Δεν υπάρχει πλέον φοιτητής που να μην βλέπει με δέος ότι οι εξελίξεις – αστραπή της Πολωνίας την οδηγούν ήδη στη γειτονιά της Ενωμένης Ευρώπης. Ή ότι οι ηγέτες της Κίνας καθαρίζοντας από το αίμα την πλατεία Τιενανμεν, την γεμίζουν με διαφημίσεις της Sony και της Coca Cola. Αντέχει μήπως κανείς σοβαρός αναλυτής να παραβλέψει ότι στη γειτονική Γιουγκοσλαβία ο σωβινιστής Μιλόσεβιτς «ντριπλάρει» από δεξιά τους γραφειοκράτες της κεντρικής του διοίκησης; Ούτε ασφαλώς θα είναι ο Φουκουγιάμα ο μόνος που θα παρακολουθεί στις μέρες μας τον μεγιστάνα του Τύπου Μέρντοκ να επεκτείνει το εκδοτικό του συγκρότημα αγοράζοντας ακόμη και εφημερίδες της… Ουγγαρίας.

Ας πω λοιπόν αμέσως, ότι ο Φουκουγιάμα πέφτει άθελα του στην παγίδα των δυτικόστροφων πανηγυρισμών. Και στέκεται γοητευμένος μπροστά στην κατάρρευση του Μαρξισμού, υποτιμώντας τελικά τον αντίπαλό του. Και λησμονώντας έτσι να θέσει το καίριο ερώτημα:

– τι οδήγησε στοχαστές όπως ο Έγελος και ο Μαρξ ( για να μην αναφέρουμε και άλλους) στην κατασκευή κλειστών συστημάτων και ιδεολογιών:

Κι ακόμη βαθύτερα:

– τι οδήγησε εκατομμύρια λαού ν’ αποδεχτούν και να λατρέψουν στις κλειστές ιδεολογίες;

Εδώ, έχουμε να κάνουμε μ’ ένα φαινόμενο που η παράκαμψη του μετατρέπει την πολιτική μας σκέψη σε αυτοπαγιδευόμενο μηχανισμό.  Το φαινόμενο για το οποίο μιλώ είναι τούτο: σ’ όλους τους αιώνες αλλά και στον δικό μας υπάρχουν εκατομμύρια ανθρώπων  χωρίς ατομικά δικαιώματα. Ωστόσο, μόνο στον 20ο στον δικό μας αιώνα: εμφανίστηκαν εκατομμύρια ανθρώπων που παραιτήθηκαν οικειοθελώς από τα ατομικά τους δικαιώματα και εργάστηκαν δουλικά για τη συγκρότηση ενός ολοκληρωτικού κράτους. Αυτό συνέβη και με τους φασίστες και με τους κομμουνιστές.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ που θέτει ένας πολιτικός, ο οποίος ενδιαφέρεται να συλλάβει την αυριανή κοινωνία είναι: γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ο άνθρωπος παραιτείται από την ελευθερία του και εκχωρεί τα δικαιώματά του;

Αν δεν θέσουμε αυτά τα ερωτήματα και δεν δώσουμε απαντήσεις, θα οδηγηθούμε σε αυτό που θα αποτελέσει την οδυνηρή έκπληξη του Φουκουγιάμα: μεσ’ από τα συντρίμμια του μαρξισμού και το κομμουνισμού, θα ανατείλει όλο απειλητικό σφρίγος μια νέα κλειστή ιδεολογία, ένας νέος Μολώχ, στον βωμό του οποίου εκατομμύρια συνανθρώπων μας θα εγκαταλείψουν την πολυπόθητη (σε ορισμένους από μας) Ελευθερία. Ξέχασε λοιπόν το Στέητ Ντηπάρτμεντ την αναγγελία «Le Roi est mort, Vive le Roi»; Κι όμως, αιώνες ολόκληρους τ’ αυτιά της ιστορίας σχίζονται από τον ήχο της σάλπιγγας που συνοδεύει αυτό το βασανιστικό και πανταχού παρόν σύνθημα…

Είναι αλήθεια ότι ο Φουκουγιάμα προβλέπει πως οι συγκρούσεις θα συνεχίσουν. Δείχνει μάλιστα κάποιαν ανησυχία για το μέλλον του Εθνικισμού και του θρησκευτικού φανατισμού. Σπεύδω να ομολογήσω ότι συμμερίζομαι αυτές τις ανησυχίες, και πιστεύω ότι το Ισλάμ θα θελήσει να καταλάβει τον χώρο που αφήνει άδειο ο μαρξισμός, να γίνει δηλαδή η ιδεολογική υπερδύναμη που θ’ αντιταχθεί στις φιλελεύθερες κοινωνίες μη διστάζοντας να σύρει την υδρόγειο στον χορό του θανάτου.

Αλλά, πρώτα απ’ όλα, δεν είναι βέβαιο πως το Ισλάμ θα επιτύχει να υλοποιήσει τα οράματά του. Δεύτερον, και από πολλές απόψεις πιο βασικό, ο κίνδυνο για τις φιλελεύθερες κοινωνίες είναι αυτό που θα γεννηθεί μέσα τους, κι όχι αυτό που βρίσκεται έξω από την πόρτα τους. Δεν επιτρέπεται να ξεχνάμε ότι τόσο ο μαρξισμός όσο και ο φασισμός γεννήθηκαν μέσα στις δημοκρατικές κοινωνίες κι όχι στον τρίτο κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στις ίδιες στις δημοκρατικές και φιλελεύθερες κοινωνίες υπάρχει ένας νοσογόνος παράγων ή αν θέλετε, ένας ανατρεπτικός παράγων. Και μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτός ο παράγων δεν πέθανε μαζί με τον Μρπρέζνιεφ…

ΕΠΕΙΤΑ απ’ αυτά, είναι φανερό πως δεν μπορώ να συμμερισθώ την αισιοδοξία του Φουκουγιάμα, αισιοδοξία που στηρίζεται και αυτή σ’ ένα κλειστό σύστημα σκέψης – όχι στο μαρξιστικό αλλά στο εγελιανό.

Πιστεύω πως το πρόβλημα δεν λύνεται με το να δοθούν σ’ όλους τους ανθρώπους ατομικά δικαιώματα. Πιστεύω πως ο αγώνας για την ελευθερία θα συνεχιστεί σκληρός, γιατί η ελευθερία δεν χαρίζεται διά νόμου, αλλά είναι εσωτερικό αίτημα, είναι τρόπος συγκρότησης της συνείδησής μας. Γι’ αυτό άλλωστε βλέπουμε άλλους να παραιτούνται απ’ την ελευθερία τους, κι άλλους να μένουν ελεύθεροι ακόμη και μέσα στα πιο σκοτεινά κελιά των γκουλάκ…

Σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται λοιπόν το καθήκον του σημερινού πολιτικού: πρέπει να χαρτογραφήσουμε τον κόσμο μας και τις ανάγκες του, να δούμε τον αυριανό μετακομμουνιστικό αλλά και μετασυντηρητικό κόσμο να προσωρήσουμε σε μια σειρά μικρές επαναστάσεις που σκοπό τους δεν θα έχουν να φέρουν νέα δόγματα αλλά νέα βιώματα και αντιλήψεις.

Ο κ. Αντώνης Σαμαράς είναι βουλευτής Μεσσηνίας της ΝΔ και υπουργός Οικονομικών.

Το ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 24.09.1989

2 Responses to “Ο Μαρξισμός πέθανε”

  1. Και πάνω απ’όλα ενδιαφέρουσα η χρήση της λέξης “πολιτικός” σαν “ο ήρωας”, μια κλειστή (επτασφράγιστη) τάξη, μια σέχτα πεφωτισμένων που δεν έχουν καμία σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο…

    Ο Χίτλερ, από της φλόγες της κολάσεως, χύνει ένα δάκρυ συγκίνησης…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: